مرتضى راوندى
419
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
مانند زندانيان چند ماه تنها و در محيطى محدود و مقيد زندگى مىكردند . در دوران توقف ، شاه بهوسيلهء ميهماندار از موضوع مأموريت و منظور سفير آگاه مىشد . سفيران ، چون به حضور شاه مىرسيدند ، پس از تعظيم و بوسيدن پاى يا دست او ، نامهاى را كه از فرمانرواى خود داشتند ، به دو تسليم مىكردند و هدايا را با تشريفات خاصى از نظر او مىگذرانيدند . مثلا سفير هند ( خان عالم ) عدهء همراهانش از هفتصد مىگذشت . اين سفير با خود از هندوستان جانوران گوناگون مانند فيلان ، و گاوان هندى و ببر و پلنگ و آهو و يوز و كرگدن و طوطيهاى رنگارنگ ، و نيز ارابههاى زرين مخصوص هند ، كه با گاوان سپيد كشيده مىشد ، و هداياى ديگر از دندانهاى فيل و استخوانهاى ماهى و سلاحهاى گرانبها از شمشير و خنجر و امثال آن ، و آلات موسيقى گوناگون ، و تحفههاى ديگر آورده بود كه ديدن آن براى مردم اصفهان تازگى داشت . « 342 » « شاه عباس با سفيران بيگانه با مهربانى بسيار رفتار مىكرد و هميشه سخن موافق و مناسب با روحيه و ذوق و معتقدات ايشان مىگفت . . . اگر مايل نبود كه سفيرى دربارهء موضوع مأموريت خود سخن گويد ، چنان با مهارت او را به سؤالات گوناگون مشغول مىكرد كه در ميان گذاشتن مطلبى ديگر ميسر نمىشد و سرانجام نيز او را بدون اينكه بر خلاف ميل خود وعدهاى داده باشد ، مرخص مىكرد . ولى اگر بر خلاف ، مىخواست در موضوع دلخواهى بحث كند به آسانى رشتهء سخن را بدان موضوع مىكشيد و به ميل خود نتيجه مىگرفت . » « 343 » سفيران بيگانه و جهانگردان فرنگى دربارهء رفتار محبتآميز اين پادشاه و سرگرميها و تفريحاتى كه براى ايشان فراهم مىساخته است ، در سفرنامههاى خود مطالبى شيرين نوشتهاند ؛ شاه براى دلخوشى و سرگرمى سفيران ، آنان را با خود به شكار مىبرد ، در جشنهاى ملى مانند جشن نوروز و جشن آبريزان و امثال آنها دعوت مىكرد . گاه دستور چراغان و آتشبازى مىداد يا با ايشان به قهوهخانهها مىرفت و يا در بازارهاى بزرگ به معيت ايشان به گردش و تفريح و گفتگو و شوخى با مردم شهر و تماشاى رقص و بازيهاى مختلف مشغول مىشد . « 344 » « شاه عباس گاه براى ورود سفيران كشورهاى بزرگ ، تشريفات فوق العاده ترتيب مىداد ؛ از آن جمله در ماه رجب سال 1028 هجرى قمرى ، در روزى كه سفيران هندوستان و عثمانى و دولت مسكوى ( روسيه ) به اصفهان وارد مىشدند ، فرمان داد همهء مردم اصفهان ، از مسلمان و فرنگى و گبر و يهود و ارمنى از ايشان استقبال كنند . . . پىيترو دلاواله ، جهانگرد ايتاليايى ، شرح ورود سفيران هند و عثمانى و مسكوى را در سفرنامهء خود به تفصيل نگاشته كه قسمتهايى از آن را نقل مىكنيم : . . . از چند روز پيش شاه به شصت هزار تفنگدار پياده از مردم اصفهان و اطراف آن شهر و حتى از شيراز و يزد و كرمان فرمان داده بود كه با بهترين وضعى در روز معين حاضر شوند . ايشان نيز دستهدسته از نواحى مختلف با لباسهاى رنگارنگ و سرورانگيز
--> ( 342 ) . زندگانى شاه عباس اول ، پيشين ، ج 4 ، ص 63 . ( 343 ) . همان ، ص 64 به بعد ( به اختصار ) . ( 344 ) . همان ، ص 69 .